Restourasie van Fairbanks-Morse Enjin

Ek is ‘n meganiese ingenieur wat na dertig jaar se arbeid, agt jaar gelede besluit het om my aan die natuurelemente bloot te stel, en tussen Caledon en Greyton te begin boer.

Op ons familieplaas, Dwaalhoek, nie ver van my plaas, het my oupa se Fairbanks-Morse Tipe Z enjin die afgelope sestig jaar in die lang gras toegegroei gestaan en gewag om gerestoureer te word. Die enjin is in 1915 van Duffet & Koch, Kaapstad aangekoop en het aanvanklik ‘n dorsmasjien en later ‘n koringmeul, aangedryf. Dit is ‘n enkelsilinder, horisontale, 10 perdekrag, 350 o.p.m. kragparaffien enjin. Dit is op ‘n onderstel gemonteer (“portable oil engine”), sodat dit met trekvee na ‘n volgende werkplek gesleep kon word.

Ongeveer vyf jaar gelede het my broer, wat op Dwaalhoek boer, goedgunstiglik die enjin by my kom aflewer. Dit was redelik volledig, maar baie erg geroes en sekere dele beskadig. Die krukas kon nie draai nie omdat die suier vasgeroes en die silinder steeds vol water was.

Terwyl ek besig was om moed bymekaar te skraap vir die enjin, het ek ‘n Willys CJ-2A Jeep inmekaargesit, en het die gogga my gebyt! Ongeveer twee jaar gelede het ek die masjien begin uitmekaarhaal. Die grootste struikelblok was die suier. Ek het die silinder vertikaal laat staan, en diesel, remolie, paraffien, roesolie, ens. om die beurt op die suier laat staan en terselfdertyd deurlopend met ‘n domkrag drukkrag uitgeoefen. Na maande van hierdie weekproses, het ek die suier by Niel’s Engineering in Caledon, laat uitpers. Die suier was relatief ongeskonde en die silinder ook herstelbaar. Een van die suierringe was gebreek, en die ander twee feitlik 50% weggeslyt weens ‘n halfeeu tevore se harde arbeid! Ashro, ‘n afdeling van Atlantic Manufacturing in Pretoria, het volgens my telefoniese voorskrifte, ‘n pragtige stel nuwe ringe vervaardig!

Verskeie onderdele, onder andere die wiele, brandstoftenk, oliepyp, brandstofpomp, ens., was erg beskadig of onherstelbaar. Dit wat ek self nie kon herstel nie, is deur Niel’s Engineering herstel of vervaardig. (Die tydrowendste taak was natuurlik skoonmaak en skuur!)

In Oktober 2009 was die taak voltooi, en het die enjin met die eerste probeerslag gevat. (Die oorspronklike Champion vonkprop is weer in gebruik!)

Dis ‘n wonderlike stokperdjie om op reëndae of naweke te beoefen, en veral twee aspekte staan vir my uit: (a) die bevrediging om weer lewe in ‘n hoop skrootyster te blaas, en (b) die geduld en vasbyt wat dit jou leer.

Ek is nou met ‘n 1945 Caterpillar D2 besig, waarna ‘n McCormick 22-36 trekker van 1930 en nog ‘n D2 wag!

Foto’s en artikel deur Jannie Fourie

Copyright © 2015 Wes-Kaap Veteraan- Trekker- en Enjinklub. All Rights Reserved.